Πίνακας περιεχομένων
Σε ένα νησί που εδώ και σχεδόν τρεις χιλιετίες συμβολίζει την επιστροφή, μια διεθνής κοινότητα καλλιτεχνών θέτει ένα απολύτως σύγχρονο ερώτημα: τι σημαίνει να επιστρέφεις σήμερα;
Από τις 26 Αυγούστου έως τις 10 Σεπτεμβρίου 2026, το Return2Ithaca επιστρέφει για έβδομη χρονιά, φέρνοντας στην Ιθάκη φωτογράφους, εικαστικούς και διεθνείς επιμελητές. Με τίτλο «Returning from the Sea», η φετινή διοργάνωση συνδέει τον ομηρικό μύθο με τη μνήμη, την ταυτότητα, την κοινότητα, το τοπίο και τη σύγχρονη δημιουργία.
Υπάρχουν τόποι των οποίων η σημασία ξεπερνά τα γεωγραφικά τους όρια. Η Ιθάκη είναι ένας από αυτούς.
Το όνομά της ταξιδεύει εδώ και αιώνες μέσα από γλώσσες, πολιτισμούς, βιβλία και ποιήματα. Έχει γίνει συνώνυμο της πατρίδας, της νοσταλγίας, της προσμονής, αλλά κυρίως της ίδιας της διαδρομής: όσων συναντά, χάνει, μαθαίνει και γίνεται ο άνθρωπος πριν φτάσει στον προορισμό του.
Το 2026, σε μια περίοδο κατά την οποία η Οδύσσεια βρίσκεται ξανά έντονα στο διεθνές πολιτιστικό προσκήνιο, η Ιθάκη έχει ήδη πίσω της επτά χρόνια συστηματικής καλλιτεχνικής έρευνας γύρω από τον μύθο.
Από το 2020, το Return2Ithaca προσκαλεί δημιουργούς από διαφορετικές χώρες όχι για να εικονογραφήσουν κυριολεκτικά τον Όμηρο, αλλά για να ξαναδιαβάσουν την Οδύσσεια μέσα από τον κόσμο του σήμερα.
Τι σημαίνει πατρίδα σε μια εποχή συνεχούς μετακίνησης; Πώς μεταβάλλεται η σχέση μας με έναν τόπο όταν μεσολαβούν η απώλεια, η μετανάστευση ή η εξορία; Πώς λειτουργεί η μνήμη; Τι σημαίνει να ανήκεις; Και πώς ένα αρχαίο ταξίδι μπορεί ακόμη να μιλήσει για την ταυτότητα, το φύλο, την κοινότητα, το τραύμα, τη νοσταλγία και την ανάγκη επιστροφής;
Σε αυτό ακριβώς το σημείο, το Return2Ithaca ξεπερνά τα όρια ενός καλλιτεχνικού residency και μετατρέπεται σε μια σύγχρονη συνομιλία με την αρχαιότερη ιστορία της Ιθάκης.
Από τον Οδυσσέα στη σύγχρονη δημιουργία
Το Return2Ithaca ιδρύθηκε από την ιστορικό φωτογραφίας και επιμελήτρια εκθέσεων Νίνα Κασσιανού, με καταγωγή από την Ιθάκη, και τον φωτογράφο Κώστα Ορδόλη, με την χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού και την υποστήριξη του Δήμου Ιθάκης και του Δημάρχου Διονύση Στανίτσα.
Βασικός στόχος του είναι η ανάδειξη της Ιθάκης όχι μόνο ως τόπου με εξαιρετικά ισχυρή ιστορική και μυθολογική κληρονομιά, αλλά και ως ενεργού διεθνούς πεδίου σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Από την πρώτη διοργάνωση το 2020 μέχρι σήμερα, δημιουργοί διαφορετικών πολιτισμικών καταβολών έχουν βρεθεί στο νησί για να αναπτύξουν προσωπικά έργα με αφετηρία τις έννοιες, τα σύμβολα και τα ερωτήματα της Οδύσσειας.
Μέσα σε επτά χρόνια, το πρόγραμμα έχει φιλοξενήσει περισσότερους από 60 καλλιτέχνες από 30 χώρες, έχει συνεργαστεί με 15 διεθνώς αναγνωρισμένους επιμελητές και έχει συμβάλει στη δημιουργία περισσότερων από 600 πρωτότυπων έργων, πολλά από τα οποία έχουν στη συνέχεια παρουσιαστεί σε εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Η πραγματική του αξία, ωστόσο, βρίσκεται λιγότερο στους αριθμούς και περισσότερο στον τρόπο με τον οποίο οι δημιουργοί καλούνται να βιώσουν την Ιθάκη.
Όταν το νησί γίνεται μέρος του έργου
Στο Return2Ithaca, η Ιθάκη δεν λειτουργεί ως φωτογραφικό σκηνικό.
Για περίπου δεκαπέντε ημέρες, οι συμμετέχοντες ζουν και εργάζονται μαζί, αναπτύσσουν τα προσωπικά τους projects, συνεργάζονται με επιμελητές, συμμετέχουν σε workshops και portfolio reviews και γνωρίζουν διαφορετικές πλευρές της ιστορίας, της γεωγραφίας και της κοινωνίας του νησιού.
Έτσι, το τοπίο αποκτά διαφορετικές αναγνώσεις.
Η ακτογραμμή μπορεί να σημαίνει όριο ή ελευθερία. Ένα μονοπάτι μπορεί να παραπέμπει στην αναζήτηση και στην αντοχή. Ένα χωριό μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας μνήμης και ένα οικογενειακό αρχείο ως αφετηρία για μια νέα αφήγηση.
Και βέβαια υπάρχει η θάλασσα: εκείνη που ενώνει και χωρίζει, που φέρνει ανθρώπους και τους παίρνει μακριά, που στην Οδύσσεια χωρίζει τον ήρωα από την πατρίδα του και στη σύγχρονη πραγματικότητα εξακολουθεί να συνδέεται με ταξίδια, μετανάστευση, προσμονή και επιστροφή.
Το πρόγραμμα, επομένως, δεν επιχειρεί να αναπαράγει τον μύθο. Εξετάζει τι συμβαίνει όταν ο μύθος συγκρούεται, συνομιλεί και μετασχηματίζεται μέσα από το παρόν.
Γιατί η Οδύσσεια εξακολουθεί να μας αφορά
Η Οδύσσεια παραμένει ένα εξαιρετικά πλούσιο πεδίο καλλιτεχνικής έρευνας επειδή αγγίζει εμπειρίες που δεν ανήκουν αποκλειστικά στην αρχαιότητα.
Ταξίδι και επιστροφή. Μνήμη και ταυτότητα. Μετανάστευση και εξορία. Πατρίδα και αίσθημα του ανήκειν. Αναμονή και αντοχή. Νοσταλγία και αλλαγή.
Πρόκειται για θέματα που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν τον σύγχρονο κόσμο.
Κοινωνίες επαναπροσδιορίζουν συνεχώς την ταυτότητά τους. Άνθρωποι ζουν ανάμεσα στον τόπο από τον οποίο έφυγαν και σε εκείνον που σήμερα ονομάζουν σπίτι. Τοπία μεταβάλλονται, οικογενειακές ιστορίες χάνονται ή επανέρχονται στο φως και η έννοια της πατρίδας γίνεται όλο και πιο σύνθετη.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο μύθος λειτουργεί σαν μια κοινή γλώσσα που μπορεί να μεταφραστεί διαφορετικά από κάθε εποχή και κάθε πολιτισμό.
Αυτό αποτυπώνεται και στα έργα που έχουν δημιουργηθεί σε προηγούμενες διοργανώσεις, όπως τα Nostos του Mauro Fiorito, Penelope’s Loom του Cristobal Ascencio, 1000 Days of Return του Kostis Argyriadis, Hybris της Elena de la Rua, Ρέω της Francesca Loprieno, Traverse της Verena Andrea Prenner, To Undo an Island της Alessia Rollo, Living Traces της Ana Nunez και Which History, Which Memory της Maryam Firuzi.
Οι διαφορετικές αυτές προσεγγίσεις αποδεικνύουν ότι δεν υπάρχει μία μόνο Οδύσσεια.
Υπάρχουν πολλές — όσοι σχεδόν και οι άνθρωποι που επιχειρούν να την ξαναδιαβάσουν.
Η Ιθάκη ταξιδεύει μαζί με τους καλλιτέχνες
Η δημιουργική διαδικασία δεν ολοκληρώνεται όταν τελειώνει η παραμονή στο νησί.
Τα έργα συνεχίζουν τη διαδρομή τους μέσα από εκθέσεις, συνεργασίες και διεθνή δίκτυα φωτογραφίας, μεταφέροντας την εμπειρία της Ιθάκης πολύ πέρα από τα όριά της.
Το Return2Ithaca έχει αναπτύξει σχέσεις και συνεργασίες με φορείς όπως το PHotoESPAÑA Festival Madrid, το FUTURES Photography, το COMO SER FOTÓGRAFA και το House of Lucie, ενισχύοντας την εξωστρέφεια του προγράμματος και τη σύνδεση της Ιθάκης με τη διεθνή φωτογραφική σκηνή.
Έτσι δημιουργείται μια ενδιαφέρουσα αντιστροφή: οι καλλιτέχνες έρχονται στην Ιθάκη για να δημιουργήσουν, αλλά στη συνέχεια, μέσα από τα έργα τους, η Ιθάκη ταξιδεύει μαζί τους στον κόσμο.
Return2Ithaca 2026 – «Returning from the Sea»
Η έβδομη διοργάνωση, με τίτλο «Returning from the Sea», διερευνά μέσα από τη σύγχρονη φωτογραφία και τις εικαστικές πρακτικές τις έννοιες της κοινότητας, της συλλογικότητας και της επιστροφής στις αξίες που εξακολουθούν να διαμορφώνουν τις κοινωνίες μας.
Η επιλογή της θάλασσας ως βασικού συμβόλου αποκτά στην Ιθάκη ξεχωριστή βαρύτητα.
Για ένα νησί, η θάλασσα δεν είναι ποτέ απλώς τοπίο. Είναι δρόμος, όριο, μνήμη, απουσία και επιστροφή ταυτόχρονα.
Στην Οδύσσεια, είναι ο χώρος που πρέπει να διασχίσει ο ήρωας για να επιστρέψει. Στη φετινή διοργάνωση γίνεται αφετηρία για ένα ευρύτερο ερώτημα: τι μεταφέρουμε μαζί μας όταν γυρίζουμε και πόσο ίδιοι είμαστε όταν τελικά φτάνουμε;
Εδώ η επιστροφή δεν αντιμετωπίζεται ως μια απλή αναζήτηση του παρελθόντος.
Αντιμετωπίζεται ως διαδικασία μεταμόρφωσης.
11 δημιουργοί από 11 χώρες
Το 2026, το Return2Ithaca υποδέχεται 11 δημιουργούς από τη Σιγκαπούρη, την Ουγγαρία, το Νεπάλ, την Πολωνία, τη Βραζιλία, την Πορτογαλία, την Κολομβία, τον Καναδά, την Ισπανία, την Κίνα και την Ελλάδα.
Για περίπου δύο εβδομάδες, εντελώς διαφορετικές γεωγραφίες και πολιτισμικές εμπειρίες συναντώνται στο ίδιο μικρό νησί.
Η κλίμακα της Ιθάκης αποτελεί εδώ πλεονέκτημα. Οι συμμετέχοντες μοιράζονται την καθημερινότητα, συναντιούνται ξανά, εξερευνούν τους ίδιους τόπους και αναπτύσσουν ένα περιβάλλον διαρκούς ανταλλαγής.
Το residency δεν δημιουργεί μόνο μεμονωμένα έργα. Δημιουργεί μια προσωρινή διεθνή κοινότητα, όπου η συλλογική σκέψη, η συζήτηση, η έρευνα και η συνεργασία αποτελούν μέρος της ίδιας της δημιουργικής διαδικασίας.
Οι διεθνείς επιμελητές του 2026
Κεντρικό στοιχείο του προγράμματος είναι η άμεση συνεργασία των συμμετεχόντων με καταξιωμένους επαγγελματίες της διεθνούς φωτογραφικής και εικαστικής σκηνής.
Στη φετινή διοργάνωση συμμετέχουν οι:
- Marta Weiss, από τον χώρο του φωτογραφικού αρχείου του Victoria & Albert Museum στο Λονδίνο
- Herman Seidl, FOTOHOF Salzburg
- Arianna Rinaldo, με μακρά παρουσία σε διεθνή φωτογραφικά φεστιβάλ
- Ângela Ferreira, ανεξάρτητη επιμελήτρια με δραστηριότητα μεταξύ Πορτογαλίας και Βραζιλίας
Μέσα από workshops, portfolio reviews και προσωπικές συναντήσεις, οι δημιουργοί μπορούν να εξελίξουν τα projects τους, να επανεξετάσουν την αφήγησή τους και να δεχθούν ουσιαστική επιμελητική καθοδήγηση.
Το Return2Ithaca λειτουργεί έτσι ως ένα εντατικό εργαστήριο ιδεών και δημιουργίας, όπου το τελικό έργο είναι μόνο ένα μέρος της συνολικής εμπειρίας.
Από το Βαθύ στη Λεύκη και την Εξωγή
Η βάση φιλοξενίας του Return2Ithaca 2026 βρίσκεται στο Βαθύ, ενώ οι δράσεις επεκτείνονται στη Λεύκη, την Εξωγή και σε ιστορικά τοπωνύμια της Ιθάκης.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει σεμινάρια για την Οδύσσεια και την Ομηρική Ιθάκη, επισκέψεις σε αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους, workshops, portfolio reviews, δημόσιες παρουσιάσεις, υπαίθριες εκθέσεις και παρουσιάσεις αρχειακού φωτογραφικού υλικού από την ιστορία του νησιού.
Με αυτόν τον τρόπο, η σύγχρονη τέχνη εγκαταλείπει τα στενά όρια μιας γκαλερί και συναντά τον ίδιο τον τόπο.
Ένα χωριό, μια πλατεία ή ένας ιστορικός χώρος μπορούν να γίνουν μέρος της αφήγησης, ενώ οι υπαίθριες παρουσιάσεις δημιουργούν ένα φυσικό σημείο επαφής ανάμεσα στους καλλιτέχνες, τους κατοίκους και τους επισκέπτες.
Georgia Metaxas
Mnemosyne Grove
Ξεχωριστή θέση στη φετινή διοργάνωση κατέχει η παρουσίαση του βιβλίου Mnemosyne Grove της Georgia Metaxas.
Το έργο κινείται γύρω από την οικογενειακή ιστορία, τη μνήμη, τη γη, τη μετανάστευση και την καταγωγή, ενώ η ίδια η Ιθάκη συνδέεται με την πατρική κληρονομιά της δημιουργού.
Η παρουσίαση αποκτά έτσι μια ιδιαίτερη σχέση με τη φετινή θεματική. Η επιστροφή εδώ δεν αφορά μόνο τον φυσικό τόπο. Μπορεί να είναι επιστροφή σε μια οικογενειακή ιστορία, σε μια μνήμη, σε μια ρίζα που παρέμενε για χρόνια μακριά.
Το ερώτημα μετατοπίζεται διακριτικά: όταν επιστρέφουμε, επιστρέφουμε στον τόπο ή σε όσα ο τόπος σημαίνει για εμάς;
Από τον Όμηρο στον Καβάφη
Η έννοια της Ιθάκης απέκτησε μια ακόμη παγκόσμια διάσταση μέσα από το ομώνυμο ποίημα του Κ. Π. Καβάφη.
Εκεί, ο προορισμός αποκτά νόημα ακριβώς επειδή προηγείται το ταξίδι. Οι εμπειρίες, οι συναντήσεις και όσα μαθαίνει ο άνθρωπος καθ’ οδόν αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από την ίδια την άφιξη.
Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στο Return2Ithaca.
Ο καλλιτέχνης έρχεται με μια αρχική ιδέα. Στη συνέχεια συναντά το νησί, τους ανθρώπους του, τους άλλους δημιουργούς, την ιστορία και το τοπίο. Η αρχική σκέψη μπορεί να αλλάξει, να διευρυνθεί ή ακόμη και να εγκαταλειφθεί.
Η μεταμόρφωση αυτή δεν αποτελεί παρέκκλιση από το πρόγραμμα.
Είναι μέρος του ίδιου του ταξιδιού.
Γιατί το Return2Ithaca έχει σημασία για την Ιθάκη
Η αξία του προγράμματος ξεπερνά τον χώρο της σύγχρονης φωτογραφίας.
Τα ελληνικά νησιά προβάλλονται συχνά μέσα από ένα γνώριμο λεξιλόγιο: θάλασσα, παραλίες, βάρκες, γραφικά χωριά και καλοκαιρινές εικόνες.
Η Ιθάκη διαθέτει όλα αυτά, αλλά διαθέτει και κάτι πολύ βαθύτερο.
Ένα όνομα που αναγνωρίζεται σε ολόκληρο τον κόσμο. Μια εξαιρετικά ισχυρή λογοτεχνική και μυθολογική κληρονομιά. Μια ιστορία που μπορεί ακόμη να παράγει σύγχρονο πολιτισμό.
Το Return2Ithaca αξιοποιεί ακριβώς αυτή τη δυναμική.
Οι δημιουργοί δεν επισκέπτονται απλώς το νησί· το μελετούν και το ερμηνεύουν. Οι επιμελητές δεν είναι απλοί ταξιδιώτες· εργάζονται εδώ. Η τοπική μνήμη συναντά διεθνείς καλλιτεχνικές πρακτικές και η Ιθάκη αποκτά έναν ενεργό ρόλο στη δημιουργική διαδικασία.
Για τον πολιτιστικό τουρισμό, αυτή είναι μια σημαντική προοπτική.
Η σύνδεση λογοτεχνίας, μυθολογίας, ιστορίας, αρχαιολογίας και σύγχρονης τέχνης μπορεί να προσελκύσει ένα κοινό που δεν αναζητά απλώς έναν καλοκαιρινό προορισμό, αλλά έναν τόπο με περιεχόμενο, πολιτιστική συνέχεια και σύγχρονη δημιουργική ζωή.
Η Ιθάκη δεν χρειάζεται να επινοήσει μια νέα ιστορία για να το πετύχει.
Έχει ήδη μία από τις ισχυρότερες ιστορίες στον κόσμο.
Το ζητούμενο είναι να συνεχίσει να την αφηγείται με νέους τρόπους.
Return2Ithaca 2026 – Χρήσιμες πληροφορίες
Διοργάνωση: Return2Ithaca 2026 – Returning from the Sea
Ημερομηνίες: 26 Αυγούστου – 10 Σεπτεμβρίου 2026
Έδρα φιλοξενίας: Βαθύ Ιθάκης
Δράσεις: Βαθύ, Λεύκη, Εξωγή και ιστορικά τοπωνύμια της Ιθάκης
Συμμετέχοντες: 11 δημιουργοί από 11 χώρες
Προσκεκλημένοι επιμελητές: Marta Weiss, Herman Seidl, Arianna Rinaldo, Ângela Ferreira
Ειδική εκδήλωση: Παρουσίαση του βιβλίου Mnemosyne Grove της Georgia Metaxas
Το πρόγραμμα τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, του Δήμου Ιθάκης, της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Ιονίων Νήσων, του Instituto Cervantes Athens και της Πρεσβείας της Αυστρίας στην Ελλάδα και συνεργάζεται με διεθνείς φορείς όπως το PHotoESPAÑA Festival Madrid, το FUTURES Photography, το COMO SER FOTÓGRAFA και το House of Lucie.
Κάθε επιστροφή μπορεί να γίνει μια νέα αρχή
Το πιο ενδιαφέρον ίσως επίτευγμα του Return2Ithaca είναι ότι δεν αντιμετωπίζει την Ιθάκη σαν μουσείο ενός μεγάλου μύθου.
Την αντιμετωπίζει ως έναν ζωντανό τόπο όπου ο μύθος μπορεί να αποκτήσει νέες φωνές.
Για έναν δημιουργό η Ιθάκη μπορεί να σημαίνει πατρίδα. Για έναν άλλον εξορία, απώλεια, οικογενειακή μνήμη, αναμονή ή αναζήτηση ταυτότητας.
Κάθε ματιά είναι διαφορετική — και ακριβώς γι’ αυτό η Οδύσσεια εξακολουθεί να αντέχει στον χρόνο.
Επτά διοργανώσεις μετά την έναρξη του προγράμματος, το Return2Ithaca διατυπώνει μια ουσιαστική πρόταση για το πολιτιστικό μέλλον του νησιού: η αρχαία κληρονομιά και η σύγχρονη δημιουργία δεν είναι δύο διαφορετικές Ιθάκες. Μπορούν να αποτελούν δύο κεφάλαια της ίδιας ιστορίας.
Ο Οδυσσέας επέστρεψε στην Ιθάκη για να ολοκληρώσει το ταξίδι του.
Οι καλλιτέχνες του Return2Ithaca φτάνουν εδώ για να ξεκινήσουν το δικό τους.
Γιατί κάθε εποχή έχει τη δική της Οδύσσεια. Και κάθε επιστροφή μπορεί να γίνει μια νέα αρχή.
