Περιέχομενα
Η Ιθάκη πέρα από τον τόπο: μια σχέση που αντέχει στον χρόνο
Υπάρχουν τόποι που συνοδεύουν τους ανθρώπους τους, όπου κι αν βρεθούν.
Η Ιθάκη ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Είναι μια ιδέα που ταξιδεύει, μια μνήμη που επιμένει, ένας εσωτερικός προσανατολισμός που δεν εγκαταλείπει ποτέ εκείνους που μεγάλωσαν με το όνομά της – ή που το κληρονόμησαν μέσα από αφηγήσεις, καλοκαίρια και επιστροφές.
Η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων γεννήθηκε ακριβώς για να υπηρετήσει αυτή τη σχέση. Όχι τη ρομαντική της εκδοχή, αλλά την ουσιαστική. Τη σχέση που χρειάζεται δομή για να αντέξει στον χρόνο, θεσμό για να αποκτήσει διάρκεια, συλλογικότητα για να μη διαλυθεί μέσα στην απόσταση.
Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο ithacatourist.com, η Πρόεδρος κα Δώρα Καχρίλα μίλησε με όρους ταυτότητας: τι σημαίνει Ιθάκη, τι σημαίνει Ένωση, τι σημαίνει να κρατάς έναν θεσμό ζωντανό, ανοιχτό, χρήσιμο.
«Η Ιθάκη είναι πολλά πράγματα.»
«Η Ιθάκη είναι οι άνθρωποί της…»
Όπου κι αν βρίσκονται.»
Η φράση αυτή, όπως επανέρχεται στη συνέντευξη, συνοψίζει με ακρίβεια τον λόγο ύπαρξης της Ένωσης Απανταχού Ιθακησίων εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα.
1925: Όταν η ανάγκη πήρε μορφή και ο δεσμός έγινε θεσμός
Έτσι, το 1924 ωριμάζει η ιδέα και στις 6 Ιανουαρίου 1925, ανήμερα των Φώτων, ιδρύεται σε ένα καφενείο στον Πειραιά η
«Ένωσις των εν Αθήναις και Πειραιεί Ιθακησίων».
Λίγα χρόνια αργότερα, η μετονομασία σε Ένωση Απανταχού Ιθακησίων δεν είναι τυπική. Είναι δήλωση ταυτότητας: η Ιθάκη δεν περιορίζεται γεωγραφικά· απλώνεται όπου υπάρχουν άνθρωποί της.
Το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο συγκροτήθηκε από τους:
- Κωνσταντίνο Σταθάτο
- Ιωάννη Κορυαλό
- Ασκληπιό Βρεττό
- Οδυσσέα Καλλίνικο
- Αθανάσιο Μαράτο
Στη συνέντευξη, η Πρόεδρος τοποθετεί την ουσία από την πρώτη στιγμή: ο σύλλογος υπάρχει για να παράγει αποτέλεσμα, όχι απλώς παρουσία.
«Είναι πολύ σημαντικό που υπάρχει αυτός ο Σύλλογος γιατί συσπειρώνει…»
«…και δίνει και μια πολιτιστική επαφή με τα έθιμα… και την κοινότητα της Ιθάκης γενικότερα.»
Και η δήλωση αυτή αποτελεί τον ξεκά΄θαρο και ουσιαστικό ρόλο της ύπαρξης της Ένωσης μέχρι και σήμερα.
Όταν η ανάγκη πήρε μορφή και ο δεσμός έγινε θεσμός
Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Ελλάδα βρισκόταν σε μια περίοδο βαθιών μετασχηματισμών. Οι κοινωνίες άλλαζαν ρυθμό, οι άνθρωποι μετακινούνταν, και τα νησιά του Ιονίου —ανάμεσά τους και η Ιθάκη— έβλεπαν μεγάλο μέρος του πληθυσμού τους να φεύγει προς τα αστικά κέντρα ή το εξωτερικό. Δεν επρόκειτο απλώς για μετακινήσεις· επρόκειτο για αναδιάταξη.
Οι Ιθακήσιοι που εγκαθίσταντο στην Αθήνα και τον Πειραιά δεν έκοβαν τον δεσμό με τον τόπο τους. Τον κουβαλούσαν μαζί τους, ως μνήμη, ως ευθύνη, ως μια αίσθηση συνέχειας που έπρεπε να προστατευθεί. Πολύ γρήγορα έγινε σαφές ότι αυτός ο δεσμός, για να αντέξει στον χρόνο και στην απόσταση, δεν μπορούσε να παραμείνει άτυπος. Χρειαζόταν οργάνωση, συλλογικότητα και σταθερό πλαίσιο.
Έτσι γεννήθηκε η ανάγκη για έναν θεσμό που δεν θα λειτουργούσε απλώς ως σημείο συνάντησης, αλλά ως δομή στήριξης: για τους ανθρώπους, για τον πολιτισμό, για την ίδια την Ιθάκη. Μια δομή που θα μπορούσε να μετατρέψει το αίσθημα του ανήκειν σε πράξη και τη μνήμη σε εργαλείο συνέχειας.
Η ίδρυση της Ένωσης ήταν αποτέλεσμα συλλογικής επίγνωσης: ότι ο τόπος δεν επιβιώνει μόνο μέσα από τη γεωγραφία του, αλλά μέσα από τους ανθρώπους που τον υπερασπίζονται — ακόμη κι όταν βρίσκονται μακριά.
Η πρώτη ονομασία, «Ένωσις των εν Αθήναις και Πειραιεί Ιθακησίων», αποτύπωνε την άμεση πραγματικότητα της εποχής. Η μετέπειτα μετονομασία σε Ένωση Απανταχού Ιθακησίων δήλωνε κάτι βαθύτερο: ότι η Ιθάκη δεν είχε πια σύνορα· είχε δίκτυο. Ένα δίκτυο ανθρώπων που μοιράζονταν κοινή καταγωγή, κοινές αναφορές και, κυρίως, κοινή ευθύνη.
Από εκείνη τη στιγμή, ο δεσμός με τον τόπο έπαψε να στηρίζεται αποκλειστικά στο συναίσθημα. Απέκτησε θεσμική υπόσταση. Μετατράπηκε σε συλλογική δέσμευση: να στηρίζεται η Ιθάκη έμπρακτα, να διατηρείται η πολιτιστική της συνέχεια, να παραμένει ζωντανή στη συνείδηση όσων έφυγαν αλλά δεν απομακρύνθηκαν ποτέ πραγματικά.
Το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο συγκροτήθηκε από τους:
- Κωνσταντίνο Σταθάτο
- Ιωάννη Κορυαλό
- Ασκληπιό Βρεττό
- Οδυσσέα Καλλίνικο
- Αθανάσιο Μαράτο
Η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων δεν γεννήθηκε ως αναδρομή στο παρελθόν. Γεννήθηκε ως επένδυση στο μέλλον — με τα εργαλεία της εποχής της, αλλά με μια σκέψη που αποδείχθηκε διαχρονική. Και ίσως γι’ αυτό, έναν αιώνα μετά, εξακολουθεί να στέκει όχι ως κατάλοιπο, αλλά ως ενεργός θεσμός: γιατί από την αρχή οικοδομήθηκε πάνω σε μια ανάγκη πραγματική και σε έναν δεσμό που επέλεξε να πάρει μορφή, διάρκεια και ευθύνη.
Άξια έργα της Ένωσης στην Ιθάκη
Η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων δεν στήριξε την Ιθάκη θεωρητικά. Τη στήριξε με παρουσία, με έργα που άφησαν απτό αποτύπωμα στον τόπο και στους ανθρώπους του. Από τις πρώτες δεκαετίες της λειτουργίας της, η δράση της δεν περιορίστηκε σε έναν τομέα· απλώθηκε εκεί όπου υπήρχε πραγματική ανάγκη, με γνώμονα την καθημερινότητα, τη συνοχή και τη μακροπρόθεσμη προοπτική του νησιού.
Υγεία & κοινωνική μέριμνα
- Πρώτος απολυμαντικός κλίβανος στην Ιθάκη (1925)
- Ακτινολογικά μηχανήματα στο Διαγνωστικό Κέντρο Ιθάκης (Βαθύ)
- Βοηθήματα απόρων
- Κάλυψη εξόδων και εισιτήρια για μετανάστευση κοριτσιών στην Αυστραλία
- Αποστολή δεμάτων της UNRRA μετά τον πόλεμο
Σε εποχές όπου οι υποδομές υγείας στα μικρά νησιά ήταν περιορισμένες, η Ένωση λειτούργησε ως καταλύτης. Η εγκατάσταση του πρώτου απολυμαντικού κλιβάνου στην Ιθάκη, ήδη από το 1925, αποτέλεσε ουσιαστική παρέμβαση στη δημόσια υγεία. Ακολούθησε η ενίσχυση του Διαγνωστικού Κέντρου στο Βαθύ με ακτινολογικό εξοπλισμό, συμβάλλοντας στην αναβάθμιση των ιατρικών υπηρεσιών του νησιού.
Παράλληλα, η κοινωνική μέριμνα υπήρξε σταθερός άξονας δράσης. Βοηθήματα σε άπορες οικογένειες, κάλυψη εξόδων και εισιτηρίων για νέες γυναίκες που μετανάστευσαν στην Αυστραλία, καθώς και η αποστολή δεμάτων ανθρωπιστικής βοήθειας μετά τον πόλεμο, συνθέτουν ένα πλέγμα έμπρακτης αλληλεγγύης που ξεπερνούσε τις περιστασιακές ανάγκες και λειτουργούσε με συνέχεια.
Υποδομές & ανοικοδόμηση
- Οικονομική ενίσχυση για τον ηλεκτροφωτισμό της Ιθάκης
- Ανταλλακτικά για την επαναλειτουργία της παλιάς Ηλεκτρικής
(σημερινό Λαογραφικό & Ναυτικό Μουσείο) - Επισκευές στο δίκτυο ύδρευσης
- Καθοριστική συμβολή στην επαναλειτουργία του μοναδικού ελαιοτριβείου της Ιθάκης (1981)
Η συμβολή της Ένωσης στην καθημερινή λειτουργία της Ιθάκης υπήρξε καθοριστική και στον τομέα των υποδομών. Η οικονομική ενίσχυση για τον ηλεκτροφωτισμό του νησιού και η παροχή ανταλλακτικών για την επαναλειτουργία της παλιάς Ηλεκτρικής —στο κτίριο που σήμερα στεγάζει το Λαογραφικό και Ναυτικό Μουσείο— υπήρξαν παρεμβάσεις ουσίας.
Αντίστοιχα, η στήριξη επισκευών στο δίκτυο ύδρευσης και η καθοριστική συμβολή στην επαναλειτουργία του μοναδικού ελαιοτριβείου της Ιθάκης το 1981 δείχνουν μια προσέγγιση που δεν περιοριζόταν στο «σήμερα», αλλά επένδυε στη βιωσιμότητα και την αυτάρκεια του τόπου.
Παιδεία
- Στήριξη σχολείων σε Βαθύ και Σταυρό
- Συμβολή στην ανοικοδόμηση του Γυμνασίου Ιθάκης
- Καθιέρωση δύο υποτροφιών
- Βραβεία σε αριστεύσαντες μαθητές
Η παιδεία υπήρξε από νωρίς πεδίο ιδιαίτερης μέριμνας. Η Ένωση στήριξε σχολικές μονάδες στο Βαθύ και τον Σταυρό, συνέβαλε στην ανοικοδόμηση του Γυμνασίου Ιθάκης και καθιέρωσε υποτροφίες, προσφέροντας στους νέους του νησιού πρόσβαση στη γνώση και προοπτική εξέλιξης.
Τα βραβεία σε αριστεύσαντες μαθητές δεν είχαν μόνο συμβολικό χαρακτήρα· λειτουργούσαν ως έμπρακτη αναγνώριση της προσπάθειας και ως μήνυμα ότι η εκπαίδευση αποτελεί θεμέλιο της συλλογικής προόδου.
Πολιτισμός & μνήμη
- Ηρώο πεσόντων (έργο Βασίλη Φαληρέα)
- Προτομή Ευγένιου Καραβία (έργο Θωμόπουλου)
- Μνημείο Αφανούς Ναύτη
- Όργανα για τη Φιλαρμονική Ιθάκης
- Οργάνωση και στήριξη του Ιστορικού Αρχείου Ιθάκης
- Σημαντική οικονομική συμβολή στις αρχαιολογικές ανασκαφές
Ιδιαίτερη θέση στο έργο της Ένωσης κατέχει ο πολιτισμός. Η ανέγερση του Ηρώου Πεσόντων, η δημιουργία της προτομής του Ευγένιου Καραβία και του Μνημείου του Αφανούς Ναύτη δεν αποτέλεσαν απλώς καλλιτεχνικές παρεμβάσεις, αλλά πράξεις ιστορικής μνήμης και συλλογικής αναγνώρισης.
Η στήριξη της Φιλαρμονικής Ιθάκης με την προμήθεια μουσικών οργάνων, η οργάνωση και ενίσχυση του Ιστορικού Αρχείου Ιθάκης, καθώς και η σημαντική οικονομική συμβολή στις αρχαιολογικές ανασκαφές, δείχνουν μια συνεπή προσπάθεια διαφύλαξης και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού.
Εκδόσεις και πνευματικό αποτύπωμα
- Έκδοση των τόμων «Ημερολόγιο της Ιθάκης»
- Έκδοση της ιστορικής εφημερίδας «Τα Νέα της Ιθάκης»
- Από το 2001: ετήσια αγορά βιβλίων Ιθακήσιων συγγραφέων
- Ίδρυση του Κέντρου Οδυσσειακών Σπουδών, θεσμού διεθνούς ακτινοβολίας
Η Ένωση αντιλήφθηκε νωρίς ότι η μνήμη χρειάζεται καταγραφή. Οι εκδόσεις των τόμων «Ημερολόγιο της Ιθάκης» και της ιστορικής εφημερίδας «Τα Νέα της Ιθάκης» αποτέλεσαν βασικά εργαλεία διάσωσης της τοπικής ιστορίας και της συλλογικής εμπειρίας.
Από το 2001, η ετήσια αγορά βιβλίων Ιθακήσιων συγγραφέων ενίσχυσε το πνευματικό αποτύπωμα του νησιού, ενώ η ίδρυση του Κέντρου Οδυσσειακών Σπουδών ανέδειξε την Ιθάκη σε διεθνές σημείο αναφοράς για την ομηρική έρευνα και τη μελέτη του Οδυσσειακού μύθου.
Τιμητικές εκδηλώσεις & δημόσια παρουσία
- 2003: Τιμητική βραδιά για τον ποιητή και συλλέκτη Στάθη Ραυτόπουλο
- 2005: Τιμητική εκδήλωση για τον λαογράφο Ανδρέα Αναγνωστάτο
- Τιμητικές πλακέτες σε ανταποκριτές των Νέων της Ιθάκης
- Στήριξη θεατρικών, χορευτικών και πολιτιστικών συλλόγων
- Εκθέσεις, όπως «Τα Καράβια της Ιθάκης» του Νίκου Μαρκάτου στο Ναυτικό Μουσείο Ελλάδος
Η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων από πολύ νωρίς κατανόησε ότι η δημόσια παρουσία ενός συλλογικού φορέα δεν εξαντλείται στη διοικητική του λειτουργία, αλλά ολοκληρώνεται όταν αναγνωρίζει, φωτίζει και τιμά εκείνους που συνέβαλαν ουσιαστικά στη ζωή και την πνευματική φυσιογνωμία του τόπου.
Οι τιμητικές εκδηλώσεις της Ένωσης δεν υπήρξαν περιστασιακές. Αποτελούσαν μέρος μιας σταθερής αντίληψης: ότι η Ιθάκη δεν συγκροτείται μόνο από το φυσικό της τοπίο, αλλά και από τους ανθρώπους που τη σκέφτηκαν, τη μελέτησαν, τη διαφύλαξαν και τη μετέφεραν στον κόσμο μέσα από το έργο τους.
Χαρακτηριστική υπήρξε η τιμητική εκδήλωση του 2003 για τον ποιητή και συλλέκτη Στάθης Ραυτόπουλος, μια μορφή που συνέδεσε τη λογοτεχνική δημιουργία με τη διάσωση της τοπικής μνήμης. Αντίστοιχα, το 2005, η Ένωση τίμησε τον λαογράφο Ανδρέας Αναγνωστάτος, αναγνωρίζοντας τη συμβολή του στη μελέτη και καταγραφή της ιθακησιακής παράδοσης.
Τιμητικές πλακέτες απονεμήθηκαν επίσης σε ανταποκριτές της εφημερίδας «Τα Νέα της Ιθάκης», ανθρώπους που επί δεκαετίες κατέγραφαν την καθημερινότητα, τις εξελίξεις και τα γεγονότα του νησιού, λειτουργώντας ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην Ιθάκη και την παροικία.
Παράλληλα, η Ένωση στάθηκε σταθερός υποστηρικτής θεατρικών, χορευτικών και πολιτιστικών συλλόγων, ενισχύοντας δράσεις που κρατούσαν ζωντανή την πολιτιστική έκφραση της Ιθάκης τόσο στο νησί όσο και εκτός αυτού. Η στήριξη αυτή δεν περιοριζόταν σε οικονομικό επίπεδο· είχε χαρακτήρα ηθικής αναγνώρισης και ενθάρρυνσης της συλλογικής δημιουργίας.
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει και η παρουσία της Ένωσης σε εκθέσεις και πολιτιστικά γεγονότα ευρύτερης εμβέλειας. Η έκθεση «Τα Καράβια της Ιθάκης» του Νίκος Μαρκάτος στο Ναυτικό Μουσείο Ελλάδος αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα εξωστρέφειας: μια στιγμή όπου η ναυτική παράδοση του νησιού συναντήθηκε με το εθνικό και διεθνές κοινό, με την Ένωση παρούσα ως θεσμικός υποστηρικτής.
Μέσα από αυτές τις εκδηλώσεις και παρουσίες, η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων δεν επιδίωξε ποτέ απλώς να «φαίνεται». Επέλεξε να τοποθετείται: να δίνει χώρο στη μνήμη, να αναδεικνύει πρόσωπα και έργα, να λειτουργεί ως φορέας συλλογικής αναγνώρισης.
Γιατί, σε τελική ανάλυση, ένας θεσμός που τιμά, είναι ένας θεσμός που θυμάται — και ένας θεσμός που θυμάται, είναι ένας θεσμός που συνεχίζει.
Ευεργέτες – Δωρητές
Μεγάλοι Ευεργέτες
- Δημήτριος Καραβίας (Τζιμ Μπράουν)
- Όλγα Περικλέους Δρακούλη
- Αντώνιος Ι. Λεκατσάς
- Μαργαρίτα Αν. Λεκατσά το γένος Γουίλσον
- Ευθύμιος Πεταλάς
Ευεργέτες – Δωρητές
- Αντώνιος Σταθάτος
- Ιωάννης Μαρ. Καραβίας
- Σύλλογος «ΟΔΥΣΣΕΥΣ» Νέας Υόρκης
- Ιθακήσιοι Γιοχάνεσμπουργκ
- Ιθακήσιοι Νιού Καστλ
- Χαρίκλεια Κων. Σταθάτου
- Πολυξένη Γεωρ. Γράτσου
- Γεώργιος Κ. Δρακούλης
- Αντώνιος Ι. Σταθάτος
- Πέτρος Κ. Σταθάτος
- Περικλής Δρακούλης
- Μαγδαληνή Βακαλοπούλου (το γένος Θεοφιλάτου)
- Λίτσα Επαμ. Βλασσοπούλου
- Τάκης Βουλιέρης
Η διοίκηση ως ιστορική συνέχεια
Η μακρόχρονη πορεία της Ένωσης Απανταχού Ιθακησίων δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς ανθρώπους που ανέλαβαν ευθύνη σε εποχές απαιτητικές και συχνά αβέβαιες. Από τον μεσοπόλεμο και τα χρόνια της Κατοχής, έως τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση και τις κοινωνικές και οικονομικές μεταβάσεις των επόμενων δεκαετιών, η Ένωση πορεύτηκε πάντοτε μέσα στο ιστορικό της πλαίσιο — και όχι έξω από αυτό.
Κάθε περίοδος έθετε διαφορετικά ζητήματα και απαιτούσε διαφορετικό τρόπο διοίκησης: άλλοτε έμφαση στην κοινωνική στήριξη, άλλοτε στην ανοικοδόμηση, άλλοτε στη διατήρηση της μνήμης και του πολιτισμού. Οι πρόεδροι της Ένωσης δεν λειτούργησαν ως διαχειριστές μιας στατικής δομής, αλλά ως φορείς ευθύνης απέναντι στην κοινότητα της Ιθάκης και της διασποράς της.
Το Επετειακό Λεύκωμα (1925–2005) καταγράφει με σαφήνεια αυτή τη διαδοχή, όχι ως απλή καταγραφή θητειών, αλλά ως αλυσίδα προσώπων που κράτησαν τον θεσμό ενεργό, προσαρμοστικό και λειτουργικό μέσα στον χρόνο.
Σύμφωνα με το Λεύκωμα, την προεδρία της Ένωσης ανέλαβαν κατά χρονολογική σειρά:
- Κωνσταντίνος Α. Σταθάτος (1925)
- Ιωάννης Κορυαλός (1925–1926)
- Έκτωρ Κ. Δρακούλης (1926–1927)
- Ιωάννης Τριλίδας (1927–1934)
- Αντώνης Ιπ. Κοκκίνης (1934–1945)
- Ιπποκράτης Καραβίας (1945–1949)
- Πάρις Κοκκίνης (1949–1965)
- Σπύρος Βλημάς (1965–1969)
- Επαμεινώνδας Βερτός (1969–1971)
Τα ονόματα αυτά αντιστοιχούν σε διαφορετικές εποχές, διαφορετικές συνθήκες και διαφορετικές προτεραιότητες. Εκείνο που τα ενώνει είναι η συνέχεια του θεσμού: η αίσθηση ότι η Ένωση δεν ανήκει σε πρόσωπα, αλλά σε μια συλλογική διαδρομή που ξεπερνά τις θητείες και περνά από γενιά σε γενιά.
Η καταγραφή αυτή λειτουργεί σήμερα όχι μόνο ως ιστορική αναφορά, αλλά και ως υπενθύμιση ότι η αντοχή ενός συλλόγου στον χρόνο δεν είναι αυτονόητη. Είναι αποτέλεσμα διαρκούς ανάληψης ευθύνης, προσαρμογής στις συνθήκες και βαθιάς σύνδεσης με τον τόπο που υπηρετεί.
Και ίσως γι’ αυτό, έναν αιώνα μετά, η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων συνεχίζει να στέκει όχι ως μνημείο του παρελθόντος, αλλά ως ενεργός κρίκος μιας αδιάσπαστης ιστορικής αλυσίδας.
Το Επετειακό Λεύκωμα (1925–2005)
Κορυφαία στιγμή αυτογνωσίας της Ένωσης αποτελεί η έκδοση του Επετειακού Λευκώματος της Ένωσης Απανταχού Ιθακησίων (1925–2005), που κυκλοφόρησε το 2007 στην Αθήνα.
Η συγγραφή και επιμέλεια του Επετειακού Λευκώματος ανήκει στη Ρίτα Τσιντίλη-Βλησμά, η οποία προσέγγισε το έργο με ιστορική ευθύνη και μεθοδολογία.
Αξιοποιώντας αρχεία της Ένωσης, φωτογραφικό υλικό δεκαετιών και διασταυρωμένες πηγές, κατέγραψε την πορεία της Ένωσης με τρόπο απολύτως τεκμηριωμένο.
Η συμβολή της είναι καθοριστική: μετέτρεψε την προφορική μνήμη σε δομημένο ιστορικό αρχείο, προσβάσιμο στις επόμενες γενιές.
Οι Ιθακήσιοι της διασποράς
Η Ιθάκη είναι από εκείνους τους τόπους που έμαθαν νωρίς να ζουν με την απουσία. Να βλέπουν τα παιδιά τους να φεύγουν για σπουδές, για δουλειά, για τη θάλασσα, για μια καλύτερη ζωή — και να γνωρίζουν πως ο δεσμός δεν λύνεται με την απόσταση, αλλά δοκιμάζεται μέσα σε αυτήν.
Οι Ιθακήσιοι της διασποράς δεν υπήρξαν ποτέ απλοί απόδημοι. Υπήρξαν πάντοτε ενεργό κομμάτι της ταυτότητας του νησιού. Ναυτικοί που όργωσαν τους ωκεανούς και μετέφεραν το όνομα της Ιθάκης στα λιμάνια του κόσμου· μετανάστες που ρίζωσαν στην Αυστραλία, την Αμερική, τη Νότια Αφρική, την Ευρώπη, δημιουργώντας νέες ζωές χωρίς να αποκοπούν από την παλιά· άνθρωποι που έφυγαν, αλλά δεν απομακρύνθηκαν ποτέ πραγματικά.
Η διασπορά δεν λειτούργησε ως ρήγμα. Λειτούργησε ως προέκταση. Η Ιθάκη συνέχισε να υπάρχει μέσα από επιστροφές, επισκέψεις, αφηγήσεις, επιστολές, δωρεές, πρωτοβουλίες. Μέσα από τη σταθερή ανάγκη να παραμείνει ο τόπος παρών στη ζωή εκείνων που τον άφησαν πίσω, αλλά δεν τον άφησαν έξω από τη σκέψη τους.
Η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων γεννήθηκε ακριβώς για να υπηρετήσει αυτή τη σχέση. Να λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στην Ιθάκη που μένει και στην Ιθάκη που ταξιδεύει. Όχι μόνο συναισθηματικά, αλλά οργανωμένα, θεσμικά, με διάρκεια και συνέχεια. Να μετατρέπει την αγάπη για τον τόπο σε συμμετοχή και τη μνήμη σε πράξη.
Μέσα από την Ένωση, η διασπορά απέκτησε συλλογική φωνή και σταθερό σημείο αναφοράς. Έναν χώρο όπου η καταγωγή δεν ήταν απλώς στοιχείο ταυτότητας, αλλά αφορμή ευθύνης. Έναν χώρο όπου η απόσταση δεν ακύρωνε τη συμμετοχή, αλλά την επαναπροσδιόριζε.
Γιατί, στην περίπτωση της Ιθάκης, η διασπορά δεν είναι το αντίθετο της επιστροφής. Είναι ένας διαρκής κύκλος. Ένας τρόπος να παραμένει ο τόπος ζωντανός, όχι μόνο στο γεωγραφικό του όριο, αλλά στη συλλογική συνείδηση όσων τον κουβαλούν μέσα τους.
Και όσο αυτή η σχέση παραμένει ενεργή —μέσα από θεσμούς, ανθρώπους και πράξεις— η Ιθάκη συνεχίζει να υπάρχει όχι ως σημείο στον χάρτη, αλλά ως κοινότητα που εκτείνεται στον κόσμο.
H συνέχεια της ‘Ενωσης
Ύστερα από σχεδόν έναν αιώνα ιστορίας, έργου και προσφοράς, η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων δεν βρίσκεται μπροστά σε έναν απολογισμό. Βρίσκεται μπροστά σε κάτι πιο ουσιαστικό: στη συνειδητή επιλογή της συνέχειας. Μιας συνέχειας που δεν αντλεί τη δύναμή της από το βάρος του παρελθόντος, αλλά από την κατανόησή του.
Αυτό γίνεται ιδιαίτερα αισθητό μέσα από τη συνέντευξη της Προέδρου, της κας Δώρας Καχρίλα. Όχι μέσα από αριθμούς, διοικητικούς όρους ή τυπικές αναφορές, αλλά μέσα από τον τρόπο με τον οποίο μιλά για την Ιθάκη — ως τόπο, ως κοινότητα, ως ζωντανή σχέση.
«Η Ιθάκη είναι οι άνθρωποί της.»
Η φράση αυτή δεν λειτουργεί ως σύνθημα ή εισαγωγική διακήρυξη. Λειτουργεί ως πλαίσιο σκέψης. Είναι το σημείο εκκίνησης από το οποίο ορίζεται ο ρόλος της Ένωσης σήμερα: όχι ως φορέα αναμνήσεων, αλλά ως θεσμό που υπηρετεί ανθρώπους υπαρκτούς, παρόντες, ενεργούς.
Η Ένωση δεν αποσπάται από την πραγματικότητα του νησιού. Αντιθέτως, την αναγνωρίζει στην πιο ουσιαστική της διάσταση.
«Είναι οι άνθρωποί της, που μένουν μόνιμα εκεί φυλάσσοντας Θερμοπύλες.»
Πρόκειται για μια αναγνώριση σιωπηλή αλλά καθοριστική. Εκείνων που κρατούν την Ιθάκη όρθια στην καθημερινότητά της, μακριά από προβολή και εξιδανίκευση, διασφαλίζοντας τη συνέχεια της ζωής στο νησί.
Την ίδια στιγμή, η Ένωση αγκαλιάζει και την Ιθάκη που ταξιδεύει.
«Είναι οι άνθρωποί της που έφυγαν για να σπουδάσουν, να δουλέψουν, να δημιουργήσουν, έχοντας το όνειρο να επιστρέψουν κάποια στιγμή.»
«Είναι οι ναυτικοί μας, που ταξιδευτές σε όλο τον κόσμο, γίνονται οι καλύτεροι πρεσβευτές μας.»
«Είναι οι νέοι μας, τα παιδιά μας, πολίτες όλου του κόσμου, που την αναπολούν και περηφανεύονται για την καταγωγή τους όπου σταθούν κι όπου βρεθούν.»
Μέσα από αυτές τις φράσεις διατυπώνεται με καθαρότητα ο στρατηγικός προσανατολισμός της Ένωσης: δεν απευθύνεται μόνο σε όσους θυμούνται την Ιθάκη όπως ήταν, αλλά και —ίσως κυρίως— σε όσους διαμορφώνουν τη νέα σχέση μαζί της. Σε ανθρώπους που ανήκουν σε διαφορετικές γενιές, ζουν σε διαφορετικά μέρη, αλλά μοιράζονται την ίδια αναφορά.
«Η Ένωση λοιπόν έρχεται να συνενώσει όλους εμάς που αγαπάμε την Ιθάκη, με το φιλόδοξο στόχο να δημιουργήσει ένα ισχυρό δυναμικό δίκτυο με σκοπό την προβολή και τη βοήθεια του Θιακιού.»
Η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων σήμερα δεν οριοθετείται από γεωγραφικά σύνορα ή από τυπικές ιδιότητες μέλους. Οριοθετείται από σχέση: από τη διάθεση συμμετοχής, από την αίσθηση ευθύνης, από την ανάγκη να παραμείνει ο δεσμός ενεργός και ουσιαστικός.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο σύλλογος δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει το παρελθόν ως εικόνα. Επιχειρεί να το συνεχίσει ως πράξη. Να δημιουργήσει χώρο για νέους ανθρώπους, νέες ιδέες, νέες μορφές συμμετοχής, χωρίς να διαρρήξει τη συνέχεια που τον καθόρισε.
Η Ιθάκη, όπως αναδύεται μέσα από αυτή τη σύγχρονη αφήγηση, δεν είναι στατική. Είναι μια κοινότητα που κινείται, εξελίσσεται και παραμένει ζωντανή — όπου κι αν βρίσκονται οι άνθρωποί της. Και η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων εξακολουθεί να αποτελεί τον θεσμικό εκείνο κρίκο που μετατρέπει τη μνήμη σε συνέχεια και τη σχέση με τον τόπο σε συνειδητή επιλογή.
Το έργο της Ένωσης σήμερα
Υπό το τρέχον προεδρείο, η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων διαμορφώνει σταθερά ένα νέο κεφάλαιο στη μακρά πορεία της. Ένα κεφάλαιο που δεν αναιρεί το παρελθόν, αλλά συνομιλεί μαζί του δημιουργικά, επιδιώκοντας να επανασυνδεθεί με τη διασπορά με γλώσσα, εργαλεία και πρακτικές του παρόντος.
Η σύγχρονη κατεύθυνση της Ένωσης βασίζεται σε μια καθαρή αντίληψη: ότι ένας ιστορικός θεσμός οφείλει να παραμένει ζωντανός μέσα από τη λειτουργικότητά του, την εγγύτητά του και τη δυνατότητά του να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της εποχής. Με αυτό το πνεύμα, το νέο προεδρείο έδωσε προτεραιότητα στην ενίσχυση της θεσμικής συνοχής, στη συστηματοποίηση των διαδικασιών και στην καλλιέργεια σχέσεων εμπιστοσύνης, τόσο εντός της κοινότητας όσο και με τη διασπορά.
Η προσπάθεια δεν ξεκίνησε με εξαγγελίες, αλλά με ουσιαστική δουλειά βάσης. Με στόχο να δημιουργηθούν στέρεες προϋποθέσεις για ένα άνοιγμα που θα έχει διάρκεια και νόημα, η Ένωση επανατοποθετήθηκε στον δημόσιο διάλογο της Ιθάκης και των Ιθακησίων του εξωτερικού ως ενεργός, παρών και αξιόπιστος συνομιλητής.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε:
- στην επανενεργοποίηση των μελών και την ενίσχυση της συμμετοχής,
- στην προσέγγιση νεότερων Ιθακησίων, που αναζητούν σύγχρονους τρόπους σύνδεσης με τον τόπο τους,
- στη σταθερή επικοινωνία με συλλόγους και κοινότητες της διασποράς,
- και στη διαμόρφωση ενός πλαισίου συμμετοχής προσβάσιμου και συμπεριληπτικού, που δεν θέτει όρους αποκλεισμού αλλά προσκαλεί σε κοινή δράση.
Η ανανέωση ως συλλογική διαδικασία
Η ανανέωση της Ένωσης Απανταχού Ιθακησίων δεν αντιμετωπίζεται ως προσωπικό επίτευγμα ή αποτέλεσμα μεμονωμένων πρωτοβουλιών. Αντιμετωπίζεται ως συλλογική διαδικασία, που στηρίζεται στη συμμετοχή, τη συνεργασία και την κοινή αίσθηση ευθύνης.
Στον πυρήνα αυτής της προσπάθειας βρίσκεται μια θεμελιώδης παραδοχή:
ένας σύλλογος με ιστορία δεν διατηρεί τη σημασία του μόνο χάρη στο κύρος του παρελθόντος του. Τη διατηρεί όταν παραμένει χρήσιμος, παρών και ουσιαστικός στο παρόν.
Με αυτό το σκεπτικό, η Ένωση σήμερα:
- επενδύει στη δικτύωση των Ιθακησίων της διασποράς,
- καλλιεργεί συνεργασίες με άλλους θιακούς και πολιτιστικούς φορείς,
- στηρίζει κοινωνικές και πολιτιστικές πρωτοβουλίες με απτό αντίκτυπο,
- και εργάζεται ώστε η συμμετοχή να μετατραπεί από τυπική ιδιότητα σε ζωντανή σχέση.
Ένας θεσμός που συνεχίζει με επίγνωση
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων επιλέγει να το συνεχίσει με επίγνωση, αναγνωρίζοντας όσα την καθόρισαν και ταυτόχρονα δημιουργώντας χώρο για νέους ανθρώπους, νέες ιδέες και νέες μορφές συμμετοχής.
Η Ιθάκη, όπως αναδείχθηκε μέσα από τη συνέντευξη της Προέδρου, δεν είναι μόνο τόπος. Είναι μια μεγάλη ιδέα: μια κοινότητα που εκτείνεται πέρα από γεωγραφικά όρια και παραμένει ζωντανή μέσα από τους ανθρώπους της — όπου κι αν βρίσκονται.
Και η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων εξακολουθεί να είναι ο θεσμός που μετατρέπει αυτή την ιδέα σε πράξη, με συνέπεια, διάρκεια και καθαρό βλέμμα προς το μέλλον.
Όταν ένας τόπος αντέχει, είναι γιατί κάποιοι δεν τον άφησαν ποτέ μόνο
Η ιστορία της Ένωσης Απανταχού Ιθακησίων δεν είναι απλώς μια αλληλουχία γεγονότων, έργων και διοικήσεων. Είναι η ιστορία ενός τόπου που αρνήθηκε να διαλυθεί τη στιγμή που οι άνθρωποί του διασκορπίστηκαν.
Σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα, η Ιθάκη παραμένει παρούσα όχι επειδή αντιστάθηκε στην αλλαγή, αλλά επειδή έμαθε να τη διασχίζει. Μέσα από ανθρώπους που έφυγαν και επέστρεψαν, που έμειναν και κράτησαν τον τόπο όρθιο, που ταξίδεψαν και έγιναν φορείς της μνήμης του. Η Ένωση υπήρξε και παραμένει ο θεσμός που μετατρέπει αυτή τη διάσπαρτη παρουσία σε κοινότητα.
Αν κάτι αναδεικνύεται καθαρά από τη διαδρομή της, είναι ότι η σχέση με τον τόπο δεν είναι στιγμιαίο συναίσθημα. Είναι διαρκής ευθύνη. Και αυτή η ευθύνη δεν ασκείται με λόγια, αλλά με συνέπεια και συμμετοχή. Με την ικανότητα να αναγνωρίζεις το παρελθόν χωρίς να εγκλωβίζεσαι σε αυτό, και να κοιτάς το μέλλον χωρίς να αποκόπτεσαι από τις ρίζες σου.
Η Ένωση Απανταχού Ιθακησίων, μέσα από το έργο της και τη σύγχρονη πορεία της, υπενθυμίζει κάτι ουσιαστικό: ότι οι τόποι δεν αντέχουν μόνο με γεωγραφία. Αντέχουν με θεσμούς που ενώνουν, με ανθρώπους που συμμετέχουν και με κοινότητες που επιλέγουν να συνεχίζουν μαζί.
Και όσο αυτή η επιλογή παραμένει ζωντανή, η Ιθάκη δεν περιορίζεται σε έναν χάρτη. Παραμένει μια κοινότητα σε κίνηση, μια ιδέα που βρίσκει μορφή μέσα από τους ανθρώπους της — όπου κι αν βρίσκονται.
Προσωπικό Ευχαριστήριο Μήνυμα
Θερμές ευχαριστίες στην κα Δώρα Καχρίλα, Πρόεδρο της Ένωσης Απανταχού Ιθακησίων, για την ανοιχτή, ουσιαστική και βαθιά ανθρώπινη συνέντευξη που παραχώρησε στο ithacatourist.com.
Με την αυθεντικότητά της ανέδειξε όχι μόνο την ιστορική διαδρομή ενός θεσμού με περισσότερο από έναν αιώνα ζωής, αλλά και το σημερινό του νόημα: τη σχέση της Ιθάκης με τους ανθρώπους της, όπου κι αν βρίσκονται. Η προσέγγισή της φωτίζει την Ένωση Απανταχού Ιθακησίων ως ζωντανό οργανισμό συνέχειας, ευθύνης και συμμετοχής, με σεβασμό στο παρελθόν και καθαρό βλέμμα προς το μέλλον.
Την ευχαριστώ ειλικρινά για τον χρόνο, την εμπιστοσύνη και τη διάθεση να μοιραστεί σκέψη, εμπειρία και όραμα. Η συμβολή της προσθέτει ουσιαστικό βάθος σε αυτή την καταγραφή και υπενθυμίζει ότι οι θεσμοί αντέχουν όταν υπηρετούνται με συνέπεια και αίσθηση συλλογικής ευθύνης.
— Γιάννα Τριλίβα, ithacatourist.com
Πηγές & Τεκμηρίωση
- Επετειακό Λεύκωμα Ένωσης Απανταχού Ιθακησίων (1925–2005), Αθήνα 2007
- Συνέντευξη της Προέδρου της Ένωσης Απανταχού Ιθακησίων, Δώρας Καχρίλα, στο ithacatourist.com (Δεκέμβριος 2025)
Link video συνέντευξης
👉μπές εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=ok5SSz3O9BM
